Oznacza to, że w celu dokÅ‚adnego okreÅ›lenia bezpieczeÅ„stwa biologicznego niezbÄ™dne jest ustalenie wpÅ‚ywu organizmów powstaÅ‚ych w wyniku inżynierii genetycznej na Å›rodowisko oraz oszacowanie ryzyka, jakie niesie dla zdrowia konsumentów genetycznie zmodyfikowana żywność.

Zagrożenie, które może powodować żywność powstaÅ‚a poprzez stosowanie inżynierii genetycznej, jest trojakiego rodzaju: alergeny, toksyny i obniżona jakość pokarmowa. (…) Niektóre z niebezpieczeÅ„stw dla zdrowia zwiÄ…zanych z genetycznie zmodyfikowanÄ… żywnoÅ›ciÄ… mogÄ… być przewidywane na podstawie charakterystyki niezmodyfikowanych organizmów, z których powstaÅ‚ organizm produkujÄ…cy przetworzonÄ… genetycznie żywność, oraz źródÅ‚a genów wykorzystanych do wytworzenia organizmu w wyniku inżynierii genetycznej. Na przykÅ‚ad, jeÅ›li gen pochodzÄ…cy z orzeszków ziemnych powstaÅ‚ych w wyniku tego zabiegu, może powodować reakcje alergiczne u ludzi, którzy sÄ… uczuleni na orzeszki ziemne, może powodować reakcje alergiczne u ludzi, którzy sÄ… uczuleni na orzeszki ziemne.

W dodatku do tego możliwego do przewidzenia ryzyka, zarówno aktualna metoda stosowania rekombinacyjnego DNA, jak i te, które prawdopodobnie bÄ™dÄ… rozwiniÄ™te w przyszÅ‚oÅ›ci, sÄ… w stanie wprowadzić niepożądane zmiany w funkcjach i strukturze organizmów produkujÄ…cych żywność. W rezultacie zmodyfikowana genetycznie żywność może mieć cechy charakterystyczne, zupeÅ‚nie nie zamierzone przez jej autora - “inżyniera genetycznego”. Niektóre z tych przypadkowych zmian mogÄ… być szkodliwe dla zdrowia konsumenta.

Zanim zmodyfikowana genetycznie żywność zostanie wprowadzona na rynek, powinna być starannie przetestowana (…).

JAK W WYNIKU INŻYNIERII GENETYCZNEJ MOŻNA WYTWARZAĆ NIEBEZPIECZNĄ ŻYWNOŚĆ?

1. Inżynieria genetyczna wprowadza do żywnoÅ›ci nowe biaÅ‚ka, które mogÄ… zagrażać zdrowiu zarówno bezpoÅ›rednio, jak i poÅ›rednio.

W wyniku stosowania inżynierii genetycznej wprowadza siÄ™ nowe geny, nowÄ… informacjÄ™ genetycznÄ… do komórek organizmu produkujÄ…cego żywność. Ponieważ geny sÄ… matrycÄ… do tworzenia biaÅ‚ka, nowa informacja genetyczna powoduje, że ten zmieniony organizm produkuje jedno lub wiÄ™cej nowych biaÅ‚ek, a co za tym idzie, zawiera je produkowana przezeÅ„ żywność. Tak wiÄ™c inżynieria genetyczna wprowadza nowe elementy i nowe skÅ‚adniki do żywnoÅ›ci.

Nowe biaÅ‚ka, które w wyniku tego procesu genetycznego sÄ… wprowadzane do żywnoÅ›ci, mogÄ… pochodzić wÅ‚aÅ›ciwie z każdego organizmu istniejÄ…cego na Ziemi i wiÄ™kszość z nich nigdy wczeÅ›niej nie byÅ‚a obecna w istotnej iloÅ›ci w pożywieniu czÅ‚owieka. Ponieważ ludzie nigdy przedtem nie jedli tych biaÅ‚ek, ich potencjalny wpÅ‚yw na nasze zdrowie jest nieznany. (…)

Jaki może być szkodliwy wpÅ‚yw takiej żywnoÅ›ci? Wspomniane nowe biaÅ‚ka mogÄ… powodować na przykÅ‚ad alergie lub być toksyczne. MogÄ… zmieniać także metabolizm komórkowy organizmu produkujÄ…cego żywność w nie zamierzony i nie przewidziany sposób. Z kolei zmiany metabolizmu mogÄ… prowadzić do pojawienia siÄ™ w produkowanej żywnoÅ›ci alergenów lub toksyn.

Innym skutkiem tych zmian może być niewytwarzanie przez organizm produkujÄ…cy żywność niektórych ważnych witamin lub skÅ‚adników pokarmowych. W konsekwencji zmodyfikowana genetycznie żywność może nie zawierać ważnych skÅ‚adników pokarmowych normalnie obecnych w odpowiednim, naturalnym, nie zmienionym genetycznie pożywieniu.

2. Metody inżynierii genetycznej mogą produkować niebezpieczną żywność poprzez wytwarzanie mutacji w DNA organizmu produkującego żywność.

WprowadzajÄ…c rekombinowane geny do DNA organizmu produkujÄ…cego żywność, zakÅ‚óca siÄ™ naturalnÄ… sekwencjÄ™ informacji genetycznej wewnÄ…trz DNA. Zatem proces inżynierii genetycznej powoduje mutacje wewnÄ…trz organizmu produkujÄ…cego żywność. Takie mutacje sÄ… drugim źródÅ‚em potencjalnie szkodliwych skutków powstajÄ…cych w wyniku stosowania inżynierii genetycznej.

Lokalizacje, w których wystÄ™pujÄ… podane wyżej mutacje sÄ… losowe, ponieważ w wiÄ™kszoÅ›ci przypadków inżynierowie genetyczni nie sÄ… w stanie kontrolować miejsca, w którym jest umieszczany rekombinowany gen w DNA organizmu. MogÄ… oni obecnie bardzo precyzyjnie ciąć i sklejać geny w próbówce, ale już proces wstawiania tych zrekombinowanych genów do genomu gospodarza nie jest zbyt precyzyjny.

Wiele części DNA organizmu nie zawiera genów. Zatem wstawienie zrekombinowanych genów w takie miejsce nie zmienia żadnych genów organizmu i zgodnie z aktualnÄ… wiedzÄ… z zakresu biologii molekularnej takie wstawienie genów nie może powodować żadnego szkodliwego dziaÅ‚ania. Niemniej istnieje prawdopodobieÅ„stwo, że zrekombinowany gen zostanie przypadkowo umieszczony w Å›rodku genu danego organizmu. Powoduje to uszkodzenie danego genu, w wyniku czego organizm nie bÄ™dzie już w stanie wytwarzać biaÅ‚ka, którego ten gen byÅ‚ matrycÄ….

Gen może być matrycÄ… enzymu ważnego w metabolizmie komórkowym. Uszkodzenie takiego genu zmieni metabolizm komórkowy i może spowodować, że organizm bÄ™dzie produkowaÅ‚ skÅ‚adnik toksyczny akumulujÄ…cy siÄ™ w produkowanej przezeÅ„ żywnoÅ›ci. Uszkodzenie metabolizmu może również spowodować to, że organizm nie bÄ™dzie wytwarzaÅ‚ okreÅ›lonych witamin lub skÅ‚adników pokarmowych, co pociÄ…ga za sobÄ… obniżenie wartoÅ›ci odżywczej żywnoÅ›ci.

InnÄ… możliwoÅ›ciÄ… jest to, że zmodyfikowany gen może być wprowadzony do DNA bardzo blisko ważnego genu organizmu produkujÄ…cego żywność, co może spowodować, że organizm ten bÄ™dzie produkowaÅ‚ danego biaÅ‚ka dziesięć razy wiÄ™cej lub dziesięć razy mniej. To zaÅ› może być przyczynÄ… caÅ‚ego szeregu problemów. Po pierwsze, biaÅ‚ka, które nie sÄ… toksyczne lub nie powodujÄ… alergii, gdy wystÄ™pujÄ… na normalnym poziomie, mogÄ… stać siÄ™ toksyczne lub alergogenne, gdy bÄ™dzie ich na przykÅ‚ad dziesięć razy wiÄ™cej. Po drugie, jeÅ›li ważny enzym jest produkowany na poziomie dziesięć razy wyższym lub niższym niż normalnie, może to powodować drastyczne zmiany metaboliczne prowadzÄ…ce do produkcji toksyn lub alergenów, bÄ…dź do zatrzymania produkcji ważnych skÅ‚adników odżywczych. Po trzecie, jeÅ›li dany gen koduje produkcjÄ™ peptydowego hormonu, wytwarzanie go na wyższym lub niższym poziomie może doprowadzić do uszkodzenia normalnego przebiegu procesu fizjologicznego organizmu, co może z kolei wywoÅ‚ać zmiany w jakoÅ›ci i bezpieczeÅ„stwie żywnoÅ›ci.

Jest jeszcze problem, który może być wynikiem mutacji spowodowanych przez inżynieriÄ™ genetycznÄ…. Jak już wspomniaÅ‚em, DNA wiÄ™kszoÅ›ci organizmów zawiera dÅ‚ugie odcinki nie peÅ‚niÄ…ce funkcji genów. Aktualnie panujÄ…cy poglÄ…d na temat ich roli mówi, że nie speÅ‚niajÄ… one istotnych funkcji, ponieważ ich zmiana lub usuniÄ™cie nie wydaje siÄ™ mieć wyraźnego wpÅ‚ywu na organizm. Istnieje jednak możliwość, ze takie wstawienia mogÄ… mieć nieprzewidywalny wpÅ‚yw w dÅ‚uższym okresie czasu lub nie rzucajÄ…cy siÄ™ od razu w oczy nieznaczny wpÅ‚yw, który może być szkodliwy dla gatunku lub dla jakoÅ›ci produkowanej przez organizm żywnoÅ›ci. Natura jest oszczÄ™dna i dlatego jest możliwe, że te sekwencje peÅ‚niÄ… ważne funkcje, nawet jeÅ›li nie potrafimy ich dzisiaj zidentyfikować.. Zatem mniemanie, że wstawienie genów w tych sekwencjach jest nieszkodliwe, może okazać siÄ™ niebezpieczne.

3. Szkodliwe wpływy inżynierii genetycznej nie mogą być przewidziane ani skontrolowane.

Zdolność inżynierii genetycznej do wprowadzania do żywnoÅ›ci nie przewidywanych niebezpieczeÅ„stw dla zdrowia wynika z faktu, że inżynierowie genetyczni, mimo iż potrafiÄ… ciąć i Å‚Ä…czyć czÄ…steczki DNA z niezbÄ™dnÄ… precyzjÄ… w probówkach, nie sÄ… w stanie przewidzieć ani kontrolować wpÅ‚ywu zmienionej czÄ…steczki DNA na funkcjonowanie organizmu, do którego genomu jÄ… wprowadzono.

To znaczy, że oprócz zmian w funkcjach biologicznych zamierzonych przez genetyka wprowadzone DNA może wywoÅ‚ać również inne, nie planowane zmiany, które mogÄ… zmienić wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci żywnoÅ›ci produkowanej przez organizm w taki sposób, że stanie siÄ™ ona szkodliwa dla zdrowia.

Chociaż potencjalne ryzyko dla zdrowia ze strony żywnoÅ›ci genetycznie zmodyfikowanej nie różni siÄ™ od tego, jakie wiąże siÄ™ z innymi pokarmami (alergenami, toksynami i zredukowanÄ… jakoÅ›ciÄ… pokarmowÄ…), w tym przypadku za tworzenie tych zagrożeÅ„ w żywnoÅ›ci jest odpowiedzialny sam proces inżynierii genetycznej. Tak wiÄ™c wykorzystywanie inżynierii genetycznej do rozwoju nowych organizmów produkujÄ…cych skÅ‚adniki pokarmowe stanowi samo w sobie czynnik wyzwalajÄ…cy ryzyko. Inaczej mówiÄ…c, ponieważ istnieje odrÄ™bna klasa ryzyka zwiÄ…zana bezpoÅ›rednio z procesem, w trakcie którego jest produkowana żywność genetycznie zmodyfikowana, proces ten - inżynieria genetyczna - może być stosowany jako odpowiedni wyznacznik sÅ‚użący do identyfikacji żywnoÅ›ci, która powinna być testowana pod kÄ…tem jej bezpieczeÅ„stwa/

Zwolennicy biotechnologii argumentujÄ…, że ryzyko zwiÄ…zane z żywnoÅ›ciÄ… genetycznie przetworzonÄ… jest bardzo maÅ‚e. Jednak nie ma na to naukowych dowodów. WedÅ‚ug obowiÄ…zujÄ…cych standardów oceny ryzyka istniejÄ…ce dane pozwalajÄ… jedynie na stwierdzenie, że z genetycznie przetworzonÄ… żywnoÅ›ciÄ… zwiÄ…zane jest ograniczone ryzyko, lecz o nieprzewidywalnych rozmiarach. Tym, co wymaga staÅ‚ego testowania, jest rzeczywiste ryzyko, zwÅ‚aszcza to o nieprzewidywalnym prawdopodobieÅ„stwie i wielkoÅ›ci.

Aby wesprzeć twierdzenie, że ryzyko jest nieduże, zwolennicy transgenicznej żywnoÅ›ci próbujÄ… okreÅ›lać bezpieczeÅ„stwo przyszÅ‚ej żywnoÅ›ci tego typu na podstawie wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci genetycznie przetworzonej żywnoÅ›ci dostÄ™pnej obecnie na rynku. To postÄ™powanie jest sprzeczne z ustalonymi naukowymi zasadami oceny ryzyka. Co wiÄ™cej, nawet gdyby takie porównania okazaÅ‚y siÄ™ ważne, brakuje dostatecznej iloÅ›ci przykÅ‚adów, które mogÅ‚yby dostarczyć danych do takich ocen. Różnorodność możliwych manipulacji genetycznych, jakie mogÄ… być prowadzone w przyszÅ‚oÅ›ci, i różnorodność organizmów produkujÄ…cych żywność bÄ™dÄ…cych źródÅ‚em genów , które mogÄ… być wykorzystane w inżynierii genetycznej, jest bardzo duża. Dzisiejsze przykÅ‚ady sÄ… po prostu niereprezentatywne dla zakresu możliwoÅ›ci, które pojawiÄ… siÄ™ w przyszÅ‚oÅ›ci. Aby wiÄ™c zapewnić bezpieczeÅ„stwo, każda genetycznie zmodyfikowana żywność powinna być poddana dokÅ‚adnym testom, zanim trafi na rynek.

NIEMOŻLIWOŚĆ PRZEWIDZENIA I KONTROLI WYNIKU MANIPULACJI GENETYCZNEJ

Niemożliwość caÅ‚kowitej kontroli biotechnologii i przewidzenia wyniku dziaÅ‚ania modyfikacji genetycznych na organizmy produkujÄ…ce żywność zależy od trzech czynników: zÅ‚ożonoÅ›ci organizmu otrzymujÄ…cego geny; tendencji manipulowanego rekombinowanego DNA do indukowania powstawania mutacji w losowych miejscach genomu organizmu odbiorcy; i niejednoznacznoÅ›ci oraz specyficznoÅ›ci komórkowej w zakresie regulowania informacji genetycznej.

1. Biologiczna złożoność organizmu prowadzi do niemożności kontrolowania lub przewidzenia wyniku manipulacji rekombinowanych DNA.

Ważnym czynnikiem nieprzewidywalnoÅ›ci wyniku dziaÅ‚ania inżynierii genetycznej jest zÅ‚ożoność organizmu odbiorcy. Struktury i funkcje nawet najprostszych mikroorganizmów jednokomórkowych sÄ… odpowiednio skompilowane i badacze nie sÄ… w stanie wziąć pod uwagÄ™ wszystkich skÅ‚adników systemu, gdy rozważajÄ… wpÅ‚yw danej zmiany genetycznej.

W takiej sytuacji niespodzianki sÄ… nieuniknione i wiele z nich bÄ™dzie niekorzystnych. PrzykÅ‚ady takich wÅ‚aÅ›nie niespodzianek zawierajÄ… przedstawione poniżej mechanizmy, dziÄ™ki którym manipulacje genetyczne mogÄ… prowadzić do zwiÄ™kszonej zdolnoÅ›ci wywoÅ‚ywania alergii i toksycznoÅ›ci.

2. Mutacje w wyniku manipulacji rekombinacyjnej DNA.

Drugim źródÅ‚em niepewnoÅ›ci co do efektów manipulacji rekombinowanym DNA sÄ… aktualnie stosowane nadzwyczaj grube (niedokÅ‚adne) techniki przenoszenia genów. Informacja genetyczna może być precyzyjnie zdefiniowana co do sekwencji, ale jest wstawiana losowo do genomu organizmu odbiorcy. Każde wprowadzenie genów jest w rzeczywistoÅ›ci losowym przypadkiem mutagennym.

Inaczej mówiÄ…c, przeniesienie genów metodÄ…, jakÄ… siÄ™ obecnie stosuje, jest procesem mutagennym mogÄ…cym zakÅ‚ócić każdy proces, w którym biorÄ… udziaÅ‚ DNA i RNA. Miejsca, w których takie mutacje wystÄ™pujÄ…, bÄ™dÄ… losowe. To oznacza, że nie można przewidzieć, który gen lub regulator procesu zostanie zakÅ‚ócony w wyniku mutagenezy indukowanej poprzez przenoszenie genów.

Poprzez inaktywacjÄ™ lub zmianÄ™ ekspresji genów kodujÄ…cych enzymy, które katalizujÄ… procesy biosyntezy, przypadki mutagenne mogÄ… zmienić zdolnoÅ›ci powodowania alergii przez żywność lub powodować jej toksyczność, tak jak opisano poniżej. Przypadki mutagenezy mogÄ… również prowadzić do zmian wartoÅ›ci pokarmowej żywnoÅ›ci. Co wiÄ™cej, poprzez zmianÄ™ normalnie obecnej, regulujÄ…cej sekwencji genetycznej w genomie organizmu odbiorcy można spowodować takÄ… samÄ… różnorodność problemów zwiÄ…zanych z sekwencjÄ… genetycznÄ… jak opisano poniżej.

Należy podkreÅ›lić, że w wiÄ™kszoÅ›ci stosowanych metod przenoszenia genów ten proces mutacyjny bÄ™dzie ZAWSZE wystÄ™powaÅ‚ przy wstawianiu zrekombinowanego genu do genomu organizmu. Każdy taki przypadek zakÅ‚óca jakÄ…Å› naturalnÄ… sekwencjÄ™ DNA. Wiele takich zakÅ‚óceÅ„ bÄ™dzie szczęśliwie nie ujawnionych lub nieskutecznych, niemniej istnieje okreÅ›lona szansa, że jedno z nich zmieni strukturÄ™ lub funkcjÄ™ organizmu w sposób, który wpÅ‚ynie istotnie na wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci żywnoÅ›ci uzyskanej z takiego organizmu. To znaczy, że zmiany genetyczne majÄ… okreÅ›lone prawdopodobieÅ„stwo zmieniania wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci organizmu tak, że wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci wytworzonej przezeÅ„ żywnoÅ›ci bÄ™dÄ… niebezpieczne dla zdrowia. W wiÄ™kszoÅ›ci przypadków procedury stosowane do modyfikacji organizmów produkujÄ…cych żywność przewidujÄ… wstawienie nie jednej, ale wielu kopii genu do genomu organizmu odbiorcy. W tej sytuacji może wystÄ™pować wiele losowych przypadków mutagenicznych znacznie zwiÄ™kszajÄ…cych prawdopodobieÅ„stwo uszkodzenia niektórych genów ważnych dla jakoÅ›ci pozyskiwanej żywnoÅ›ci.

Ryzyko zwiÄ…zane z manipulacjami genomami organizmów produkujÄ…cych żywność jest typowe dla mechanizmów powodujÄ…cych zmiany genetyczne za pomocÄ… technik tworzenia rekombinacyjnego DNA. Nie można pomijać tego ryzyka, wskazujÄ…c na pomidory “FlavrSavr” 9pierwsza handlowa odmiana uzyskana w wyniku inżynierii genetycznej) i mówiÄ…c, że skoro nie byÅ‚o z nimi problemów, to i nie bÄ™dzie ich z innymi organizmami transgenicznymi. Każdy transgeniczny organizm produkujÄ…cy żywność bÄ™dzie przechodziÅ‚ innego rodzaju mutacje i inaczej reagowaÅ‚ na wprowadzonÄ… informacjÄ™ genetycznÄ…, co z kolei oznacza szeroki zakres zmian opisanych powyżej. Tak wiÄ™c nie ma naukowo ważnych uzasadnieÅ„ dla takich eksploatacji.

3. Niejednoznaczność informacji genetycznej.

Geny zawierajÄ… dwa różne rodzaje informacji: strukturalnÄ… i regulacyjnÄ…. Informacja strukturalna okreÅ›la sekwencjÄ™ aminokwasów w biaÅ‚kach i obejmuje kod genetyczny, który byÅ‚ odkryty w latach sześćdziesiÄ…tych. Z nielicznymi wyjÄ…tkami kod ten jest identyczny dla wszystkich organizmów ziemskich. Tak wiÄ™c strukturalna informacja zawarta w danej części DNA jest przewidywalna.

ZupeÅ‚nie inaczej jest jednak w przypadku informacji dotyczÄ…cej regulatorów. Transkrypcja, translacja, replikacja i rekombinacja, a także inne procesy z udziaÅ‚em DNA i RNA sÄ… kontrolowane przez informacjÄ™ regulatorów zakodowanÄ… w sekwencji DNA lub RNA.

Dekoder informacji regulacyjnej jest znacznie bardziej zÅ‚ożony i zmienny niż kod strukturalny. Co wiÄ™cej, jest on inny u różnych organizmów - nawet komórki tego samego organizmu różniÄ… siÄ™ miÄ™dzy sobÄ…. Jest wiele przykÅ‚adów w literaturze biologii molekularnej, w których rekombinowane geny, charakteryzowane w jednym typie komórek, sÄ… wyrażone w stu zagiÄ™ciach, a w komórkach innego typu tego samego organizmu nawet w tysiÄ…cu zagięć wyższych poziomów. Takich różnic nie da siÄ™ przewidzieć na podstawie wiedzy na temat sekwencji kwasów nukleinowych zrekombinowanego genu. JedynÄ… metodÄ…, aby to poznać, jest zbieranie informacji doÅ›wiadczalnych poprzez wprowadzenie genów do innego rodzaju komórek i sprawdzenie wyniku.

Jeżeli omówiony wyżej przypadek zaistnieje dla różnych typów komórek wewnÄ…trz pojedynczego organizmu, wówczas poziom przewidywalnoÅ›ci przy przenoszeniu genów miÄ™dzy gatunkami, jak to ma miejsce w inżynierii genetycznej w rolnictwie, bÄ™dzie równie duży lub wiÄ™kszy.

Mechanizm leżący u podstawy i zaangażowany w “odczytywanie” informacji regulatorów jest dobrze znany i rozumiany. BiaÅ‚ka regulacyjne wystÄ™pujÄ… w komórce i każde z nich jest zdolne do skanowania czÄ…steczek DNA (lub RNA). MogÄ… one rozpoznawać i przyÅ‚Ä…czać siÄ™ do pojedynczych, specyficznych części kwasów nukleinowych. Taka reakcja Å‚Ä…czenia siÄ™ prowokuje biologiczne przypadki modulowania procesu takiego jak transkrypcja, translacja, replikacja, rekombinacja itp. Dana sekwencja może wpÅ‚ywać na te procesy w komórce tylko w przypadku obecnoÅ›ci w niej biaÅ‚ka, które jÄ… rozpoznaje. Ponieważ w różnych typach komórek i u różnych gatunków wystÄ™pujÄ… różne biaÅ‚ka regulacyjne, podana sekwencja DNA bÄ™dzie funkcjonowaÅ‚a jako sygnaÅ‚ regulacyjny tylko w okreÅ›lonych rodzajach komórek u okreÅ›lonych gatunków. Nasza wiedza na temat “kodu regulacji” jest wciąż niepeÅ‚na. Dlatego też nie potrafimy jeszcze badać sekwencji czÄ…steczki kwasu rybonukleinowego i przewidywać jej funkcji regulacyjnej w danym organizmie.

Wprowadzanie do genomu organizmu produkujÄ…cego żywność sekwencji DNA, która posiada nie przewidziane dziaÅ‚anie regulacyjne może zakÅ‚ócić każdy z procesów komórkowych, w którym biorÄ… udziaÅ‚ DNA lub RNA, Å‚Ä…cznie z replikacjÄ…, transkrypcjÄ…, rekombinacjÄ… i transpozycjÄ….

Przerwanie transkrypcji lub translacji może zmienić poziom ekspresji lub czas ekspresji każdego białka normalnie wyrażony przez organizm produkujący żywność. To może zmienić zdolność do wywoływania alergii lub właściwości toksyczne żywności pochodzącej od tego organizmu, a także zmienić jego charakterystykę pokarmową lub inną.

Przerwanie lub zmiana mechanizmów replikacji, rekombinacji lub transpozycji może zmienić miÄ™dzy innymi plastyczność lub stabilność genomu odbiorcy, prowadzÄ…c do wzrostu wskaźnika mutagenezy i w konsekwencji do problemów przedstawionych poniżej.

ALERGENY WYTWORZONE W REKOMBINOWANEJ ŻYWNOŚCI

Istnieje szereg mechanizmów, poprzez które alergeny mogÄ… być wyrażone w żywnoÅ›ci powstaÅ‚ej w wyniku inżynierii genetycznej. Istnieje również wiele zidentyfikowanych mechanizmów molekularnych, poprzez które genetyczne manipulowanie organizmami produkujÄ…cymi żywność może tworzyć nowe alergeny lub zwiÄ™kszyć dziaÅ‚anie alergogenne biaÅ‚ek normalnie wystÄ™pujÄ…cych w organizmach produkujÄ…cych żywność.

Ponieważ zawierajÄ…ca alergeny transgeniczna żywność w wiÄ™kszoÅ›ci przypadków zachowuje w sobie swoje wÅ‚asne nie powodujÄ…ce alergii odpowiedniki, może ona stanowić poważne zagrożenie dla konsumenta. Konsumenci mogÄ… bowiem nie być w stanie uniknąć tej alergogennej żywnoÅ›ci, gdyż nie bÄ™dÄ… potrafili odróżnić jej od odpowiadajÄ…cej jej normalnej żywnoÅ›ci. NajÅ‚atwiej rozwiÄ…zać ten problem odpowiednio oznaczajÄ…c caÅ‚Ä… transgenicznÄ… żywność. (A co z uprawami skażonymi pyÅ‚kami odmian genetycznie modyfikowanych? Jak je rozpoznać i oznakować, bo przecież też mogÄ… doprowadzić do Å›mierci w wyniku szoku anafilaktycznego? - przypis “WÅ‚asnowierca”) PozwoliÅ‚oby to także wÅ‚adzom odpowiedzialnym za zdrowie spoÅ‚eczeÅ„stwa Å›ledzenie potencjalnych problemów zwiÄ…zanych z alergiami.

W chwili obecnej doświadczalne dowody dotyczące pokolenia żywności alergicznej powstałej w wyniku stosowania inżynierii genetycznej są rzadkie, ponieważ niewiele obecnie rozwijanej transgenicznej żywności zostało dokładnie przetestowanej pod kątem wywoływania alergii. Niemniej jeden przykład ujrzał już światło dzienne.

Firma Pioneer Hybrid wyprodukowaÅ‚a nasiona soi o zbilansowanym skÅ‚adzie aminokwasów. Dokonano tego poprzez wprowadzenie do nasion w wyniku inżynierii genetycznej genu z biaÅ‚ka zapasowego orzecha brazylijskiego. BiaÅ‚ko to okazaÅ‚o siÄ™ jednak być alergiczne dla znacznej części ludzkiej populacji. KierujÄ…c siÄ™ rozsÄ…dkiem firma Pioneer Hybrid postanowiÅ‚a ograniczyć plany komercjalizacji tego produktu.

TOKSYNY I ZWIĄZKI PODRAŻNIAJĄCE WYTWARZANE W ZMODYFIKOWANEJ GENETYCZNIE ŻYWNOŚCI

WiÄ™kszość substancji wystÄ™pujÄ…cych w żywnoÅ›ci zmodyfikowanej genetycznie bÄ™dzie obecna jedynie w iloÅ›ciach Å›ladowych. Tym niemniej te dodane skÅ‚adniki, nawet w iloÅ›ciach Å›ladowych, mogÄ… w zasadniczy sposób zmienić pokarmowÄ… lub biologicznÄ… charakterystykÄ™ żywnoÅ›ci.

Oprócz dziaÅ‚ania wywoÅ‚ujÄ…cego alergie zmodyfikowane biaÅ‚ka mogÄ… wykazywać także inne biologiczne wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci. W przypadku zmodyfikowanych enzymów mogÄ… na przykÅ‚ad katalizować produkcjÄ™ innych skÅ‚adników o biologicznej aktywnoÅ›ci normalnie nieobecnej w tej konkretnej żywnoÅ›ci. Takie substancje mogÄ… dziaÅ‚ać na przykÅ‚ad jako toksyny, zwiÄ…zki podrażniajÄ…ce, mimetyczne hormony itp. MogÄ… ponadto dziaÅ‚ać na poziomie biochemicznym, komórkowym, tkankowym lub na poziomie organów, a także naruszać caÅ‚y zakres funkcji fizjologicznych.

PrzykÅ‚adem klasy żywnoÅ›ci powstaÅ‚ej w wyniku inżynierii genetycznej jest ta, którÄ… zmodyfikowano w celu produkowania czynników kontroli biologicznej, jak na przykÅ‚ad rodzina Å›rodków do zwalczania owadów - enterotoksyn Bt. Każda z toksyn Bt jest specyficzna dla odpowiedniej klasy owadów. Toksyna Btk byÅ‚a stosowana powierzchownie w rolnictwie podstawowym od wielu lat i gdy stosowano jÄ… w ten sposób nie donoszono o powodowanych przez niÄ… reakcjach toksycznych wystÄ™pujÄ…cych u konsumentów. Jednak nie byÅ‚oby wcale zaskoczeniem, gdyby okazaÅ‚o siÄ™, że taki skÅ‚adnik jak toksyna Btk, która ma dużą skuteczność biologicznÄ… w stosunku do jednej klasy organizmów, wykazywaÅ‚a także dziaÅ‚anie biologiczne u odlegÅ‚ych rzÄ™dów takich jak krÄ™gowce. DziaÅ‚anie takie może stać siÄ™ widoczne, o ile toksyna bÄ™dzie konsumowana w dużych iloÅ›ciach. Tak jak to bÄ™dzie siÄ™ dziaÅ‚o w przypadku zmodyfikowanej genetycznie żywnoÅ›ci pozyskanej z organizmów powstaÅ‚ych w wyniku inżynierii genetycznej, które bÄ™dÄ… przejawiaÅ‚y wysoki poziom takiej toksyny w organizmie.

Normalnie, stosowana powierzchniowo, toksyna Bt ulega biodegradacji do niewykrywalnego poziomu w wyniku dziaÅ‚ania sÅ‚onecznych promieni ultrafioletowych i innych procesów w ciÄ…gu zaledwie kilku dni. Jednak zmodyfikowane genetycznie roÅ›liny produkujÄ… jÄ… stale i utrzymujÄ… jej wysoki poziom. Co wiÄ™cej, toksyna ta bÄ™dzie wystÄ™powaÅ‚a nie tylko na powierzchni roÅ›liny, ale także wewnÄ…trz, gdzie bÄ™dzie chroniona przed promieniowaniem ultrafioletowym i może ulegać kumulacji.

W rezultacie konsumenci żywności zawierającej tę toksynę mogą spożywać znacznie większe jej ilości, niż ma to miejsce w przypadku żywności pozyskiwanej z roślin traktowanych tą toksyną powierzchniowo. Ostatecznie znakomity wynik stopnia bezpieczeństwa uzyskiwany dla toksyny Bt stosowanej powierzchniowo, nie jest adekwatny dla żywności uzyskiwanej z roślin zmodyfikowanych genetycznie w celu produkcji toksyny Bt.

Autor: dr John B. Fagan - Dziekan Wydziału Chemii Uniwersytetu Maharashi w Fairfield (Iowa, USA)
TytuÅ‚ oryginaÅ‚u: “Genetycznie modyfikowana żywność - nieprzewidywalne ryzyko”
ŹródÅ‚o: “Nexus” nr 3 (5) 1999, za zgodÄ… redakcji czasopisma.
Rozpowszechnianie tekstu wÅ›ród znajomych dozwolone i mile widziane. Dalsze publiczne rozpowszechnianie tylko za pisemnÄ… zgodÄ… redakcji “Nexusa”.

O AUTORZE
Dr John Fagan przez ponad 24 lata zajmowaÅ‚ siÄ™ genetycznymi technikami cięć molekularnych w badaniach nad rakiem. UzyskaÅ‚ stopieÅ„ B.Sc. (”cum laude” w dziedzinie chemii) na Uniwersytecie w Waszyngtonie, po czym zrobiÅ‚ doktorat z biochemii i biologii molekularnej na Uniwersytecie Cornella. Jest autorem ponad 50 artykuÅ‚ów opublikowanych w wielu miÄ™dzynarodowych pismach, w tym w “Biochemistry” i “Molecullar and Cellular Biology”. BÄ™dÄ…c profesorem biochemii na Uniwersytecie Maharashi opublikowaÅ‚ “Genetic Engineering: The Hazards” (”Inżynieria genetyczna - zagrożenia”) i “Vedic Engineering: The soultions” (”Inżynieria wedyjska - rozwiÄ…zania”). W ostatnich latach dr Fagan poÅ›wiÄ™ca coraz wiÄ™cej uwagi zagrożeniom, jakie stanowi transgeniczna żywność oraz wpuszczanie do Å›rodowiska genetycznie zmodyfikowanych organizmów. W listopadzie 1994 roku wystÄ…piÅ‚ przeciwko tego rodzajom zastosowaniom inżynierii genetycznej i zaczÄ…Å‚ nakÅ‚aniać naukowców do zajÄ™cia siÄ™ bezpieczniejszymi i bardziej obiecujÄ…cymi kierunkami badaÅ„ naukowych oraz do skoncentrowania siÄ™ bardziej na zapobieganiu a mniej na terapeutyce opartej na wysoko zaawansowanej technologii. Dla podkreÅ›lenia wagi tych ostrzeżeÅ„ zwróciÅ‚ grant w wysokoÅ›ci 613 882 dolarów Narodowym Instytutom Zdrowia (National Institutes of Health) i wycofaÅ‚ aplikacje o dalsze granty opiewajÄ…ce na Å‚Ä…cznÄ… kwotÄ™ 1,25 miliona dolarów. Obecnie prowadzi szeroko zakrojonÄ… kampaniÄ™ majÄ…cÄ… na celu zaalarmowanie opinii publicznej w zwiÄ…zku z niebezpieczeÅ„stwami, jakie niesie ze sobÄ… transgeniczna żywność. Jego celem jest zmiana polityki oraz regulacji prawnych dotyczÄ…cych bezpieczeÅ„stwa, etykietowania i znaczenia tego typu żywnoÅ›ci.